Skoči na sadržaj




Niste našli što tražite?

Ako niste pronašli temu koja Vas zanima, ili biste neku medicinsku temu voljeli vidjeti obrađenu na našim stranicama, slobodno nas kontaktirajte putem e-mail adrese info@perpetuum-lab.com.hr

Najnoviji članak

Reumatoidni artritis


Reumatoidni artritis  (ICD-10: M05-M06) je kronična, sustavna autoimunosna bolest karakterizirana prvenstveno kroničnim simetričnim poliartritisom. Iako ima izrazito varijabilan tijek, najčešće su simetrično upaljeni periferni zglobovi (zapešće, metakarpofalangealni zglobovi) što vodi do progresivnog uništavanja zglobnih struktura, o... Pro 14 2014 12:39


- - - - -

Gušterača

anatomija
Gušterača (pankreas) je izdužena probavna (i endokrina) žlijezda koja leži retroperitonealno i transverzalno preko posteriornog abdominalnog zida, posteriorno od želuca između dvanaesnika desno i slezene lijevo (abdomen ). Transverzalni mezokolon hvata se na njen anteriorni rub. Gušterača stvara:
  • Egzokrini sekret (sok pankreasa iz acinusnih stanica - tripsin, kimotripsini, elastaze, karboksipeptidaza A, karboksipeptidaza B, kolipaza, pankreatična lipaza, kolesteril ester hidrolaza, pankreatična alfa amilaza, ribonukleaza, deoksiribonukleaza i posfolipaza A2) koji ulazi u duodenum kroz glavni i akcesorni ductus pancreaticus - za gastrointestinalni sustav.
  • Endokrini sekret (primarno glukagon i inzulin iz Langerhansovih otočića) koji ulaze u krv - za endokrini sustav.
Slika u privitku: Duodenum,_pancreas_i_slezena.png
Dvanaesnik, gušterača i slezena. (A) Duodenum, pancreas i slezena i njihova opskrba krvlju vide se nakon otklanjanja želuca, transverzalnog debelog crijeva i peritoneuma. (B) Anteriorna strana duodenuma, pancreasa i povezanih krvnih žila. Duodenum je zavijen oko glave gušterače. (C ) Posteriorna strana duodenuma i pancreasa. Abdominalna aorta i vena cava inferior zauzimaju vertikalni konkavitet posteriorno od glave gušterače i trećeg dijela dvanaesnika. Processus unicatus je produžetak glave pankreasa koji prolazi posteriorno od gornjih mezenteričnih krvnih žila. Žučovod silazi niz usjek u posteriornom dijelu glave pankreasa. SMV = v. mesenterica superior

Zbog olakšavanja opisa gušterača je podijeljena u četiri dijela: glava, vrat, tijelo i rep. Glava pankreasa je prošireni dio žlijezde kojeg zdesna obavija zavoj duodenuma C oblika do gornjih mezenteričnih krvnih žila. Čvrsto prijanja za medijalnu stranu silaznog i horizontalnog dijela dvanaesnika. Processus unicatus, produžetak inferiornog dijela glave gušterače širi se medijalno u lijevo, posteriorno od v. mesentericae superior.

Glava pankreasa položena je posteriorno na v. cavi inferior, desnoj a. renalis i v. renalis, te lijevoj v. renalis. Na svom putu prema duodenumu, žučovod leži u usjeku na posterosuperiornoj površini glave i okružen je tkivom gušterače.

Vrat gušterače je kratak (1.5 do 2 cm) i leži preko v. mesentericae superior, koja tvori usjek na njegovoj posteriornoj površini. Anteriorna površina vrata, prekrivena peritoneumom, prijanja na pilorus želuca. V. mesenterica superior pridružuje se v. splenicai posteriorno od vrata gušterače te tvori v. portau.

Tijelo gušterače leži lijevo od gornjih mezenteričnih krvnih žila, prelazi preko aorte i L2 kralješka posteriorno od bursae omentalis. Anteriorna površina tijela gušterače prekrivena je peritoneumom, leži na dnu bursae omentalis i čini dio ležišta želuca. Posteriorna površina tijela gušterače nije prekrivena peritoneumom i u dodiru je s aortom, a. mesentericom superior, lijevom nadbubrežnom žlijezdom, te lijevim bubregom i renalnim krvnim žilama.

Rep gušterače nalazi se ispred lijevog bubrega, u bliskom odnosu s hilusom slezene i flexurom coli sinistrom. Rep je relativno pokretan i prolazi između slojeva splenorenalnog ligamenta sa spleničnim krvnim žilama. Vrh repa je tup i superiorno orijentiran.

Slika u privitku: Pancreas,_duodenum,_zucni_vodovi_i_slezena.jpg
Gušterača, dvanaesnik, žučni vodovi i slezena. (A) Pancreas, ekstrahepatični žučni vodovi, ductus pancreaticus i duodenum. (B) Ulaz žučnih vodova i ductusa pancreaticusa u duodenum kroz hepatopankreatičnu ampulu u proširenju unutar velike duodenalne papillae koja normalno prima žučni vod i glavni pankreatični vod. Sfinkteri od glatkih mišića okružuju žučne i gušteračine kanale i hepatopankreatičnu ampulu. (C ) Unutrašnjost silaznog dijela duodenuma pokazuje veću i manju duodenalnu papillu. Postoji 'svod' preko veće papile u koju se hepatopankreatična ampula otvara. Žučovod i glavni pankreasni odvod otvaraju se odvojeno u papilu kod približno 5% ljudi. Akcesorni pankreatični odvod otvara se u manjoj duodenalnoj papili. (D) Struktura acinusnog tkiva (tkiva koje proizvodi enzime). Vide se sekretorni acinusi i pankreasni otočići.

Glavni gušteračin odvod, ductus pancreaticus ili Wirsungov vod, počinje na repu i teče kroz parenhim žlijezde do glave gušterače; tu skreće inferiorno i približava se žučovodu. Većinu vremena, glavni gušteračin odvod i žučovod ujedinjuju se kako bi stvorili kratku, proširenu ampullu hepatopancreaticau (Vater), koja se otvara u silazni dio dvanaesnika na mjestu velike duodenalne papillae. U najmanje 25% slučajeva, odvodi se otvaraju u duodenum odvojeno. Sfinkter ductusa pancreaticusa (oko završnog dijela ductusa pancreaticusa), sfinkter žučovoda (oko završetka žučovoda) i hepatopankreatični sfinkter (Oddijev sfinkter, čiji spazam može uzrokovati akutni pankreatitis) su glatkomišićni sfinkteri koji kontroliraju tok žuči i soka pankreasa u duodenum.

Akcesorni ductus pancreaticus (Santorinijev vod) otvara se u duodenum na mjestu manje duodenalne papillae. Obično (oko 60%) akcesorni ductus komunicira s glavnim pankreasnim odvodom. U nekim slučajevima, glavni odvod je manji nego akcesorni i oni nisu povezani. Kod takvih ljudi, akcesorni ductus donosi većinu soka gušterače.

Slika u privitku: Odnosi_duodenuma.png
Odnosi duodenuma

Pankreatične arterije odvajaju se uglavnom od ogranaka zavojite splenične arterije, koja tvori nekoliko lukova s pankreatičnim ograncima gastroduodenalne i gornje mezenterične arterije. Do 10 ogranaka a. splenicae opskrbljuju tijelo i rep gušterače. Anteriorna i posteriorna gornja pancreaticoduodenalna arterija, ogranci gastroduodenalne arterije i anteriorna i posteriorna donja pankreatikoduodenalna arterija, ogranci a. mesentericae superior, prokrvljuju glavu gušterače. Odgovarajuće vene su pritoci splenične i gornje mezenterične vene, no ipak se većina ulijeva u spleničnu venu.

Slika u privitku: Arterijska_opskrba_i_venska_drenaza_pancreasa.jpg
Arterijska opskrba i venska drenaža pancreasa. Zbog bliskih odnosa gušterače s duodenumom, njihove krvne žile su u cjelovitosti iste.

Pankreatične limfne žile slijede krvne žile. Većina žila završava u pancreaticospleničnim limfnim čvorovima duž a. splenicae. Neke žile završavaju u piloričnim limfnim čvorovima. Eferentne žile iz ovih čvorova dreniraju se u gornje mezenterčine limfne čvorove ili u celijačne limfne čvorove preko hepatičnih limfnih čvorova.

Slika u privitku: Limfna_drenaza_i_inervacija_pancreasa_i_slezene.jpg
Limfna drenaža i inervacija pankreasa i slezene. (A) Strelice pokazuju tok limfe u limfne čvorove. (B) Živci gušterače su autonomni živci iz celijačnog i gornjeg mezenteričnog pleksusa. Gusta mreža živčanih vlakana prolazi s celijačnog pleksusa duž a.splenicae do slezene. Većinom su to postsinaptička vlakna za glatke mišiće čahure slezene, trabekule i intraspleničke krvne žile.

Živci pankreasa potječu od n. vagusa i abdominopelvičnih splanhničnih živaca koji prolaze kroz ošit. Parasimpatička i simpatička vlakna dosežu pankreas prolazeći duž arterija, iz celijačnog pleksusa i gornjeg mezenteričnog pleksusa. Uz simpatička vlakna koja prolaze dolaze na krvne žile, simpatička i parasimpatička vlakna se distribuiraju u acinusne stanice i otočiće. Parasimpatička vlakna su sekretomotorna, ali sekrecija je primarno posredovana sekretinom i kolecistokininom - hormonima koje proizvode epitelne stanice duodenuma i sluznica gornjeg dijela tankog crijeva pod stimulansom kiselog sadržaja iz želuca.


Uloga gušterače


Sekreti gušterače sadrže enzime velike važnosti za probavu. Lučenje tih enzima kontraliraju dijelom refleksni mehanizmi a dijelom gastrointestinalni hormoni sekretin i kolecistokinin.

Dio gušterače koji luči poankreatične sokove je zapravo alveolarna žlijezda koja sliči žlijezdama slinovnicama. Granule koje sadrže probavne enzime (zimogene granule) nastaju u stanicama i otpuštaju se egzocitozom s vrha stanica u lumen gušteračinih vodova. Gušteračin sok je alkalan (bazičan) te ima visoku koncentraciju HCO3- iona. Dnevno se luči oko 1500 mL pankreatičnih sokova. Žučni i intestinalni sekreti su također neutralni ili alkalni, te ti sekreti skupa neutraliziraju želučanu kiselinu, povisujući pH sadržaja dvanaesnika na 6.0 do 7.0. Do vremena kada humus dosegne jejunum, njegov pH je gotovo neutralan, no intestinalni sadržaji su rijetko alkalni.

Potencijalna opasnost otpuštanja male količine tripsina u gušteraču je očita - rezultat bi bio lančana reakcija gdje enzimi koje gušterača proizvodi probavljaju samu gušteraču. Stoga nije iznenađenje da gušterača normalno sadrži inhibitore tripsina.

Osim probavnih enzima, gušterača stvara bar još četiri polipeptida s regulatornom aktivnošću u Langerhansovim otočićima. Dva od njih su inzulin i glukagon koji imaju važne funkcije u regulaciji intermedijarnog metabolizma ugljikohidrata, proteina i masti. Treći polipeptid, somatostatin, igra ulogu u regulaciji sekrecije iz stanica otočića, a četvrti, pankreatični polipeptid, vjerojatno služi prvenstveno regulaciji sekrecije HCO3- iona u tankom crijevu.


Akutni i kronični pankreatitis (upala gušterače) česte su bolesti današnjice. Kronični pankreatitis, uzrokovan većinom konzumacijom alkohola, vodi u razaranje upravo egzokrinog dijela gušterače.

  • 0

Izvori:
Izvori:
  • Marušić A., Anatomija čovjeka, Medicinska naklada, 2002.
  • Moore K., Clinically Oriented Anatomy, Lippincott Williams & Wilkins, 2005.